تبلیغات
دامپزشکی و اطلاعاتی در رابطه با آن - سندرم مرگ ناگهانی
روش های مدیریتی که در کل باعث سلامت گوساله می شوند:
1) واکسینه کردن گاو علیه اشرشیا کلای و ویروس ها جهت ایجاد و تقویت ایمنیت آغوز
2) اطمینان از سلامت و بهداشت زایمان و تدابیر ویژه در زمان آلودگی به بدن
3) تغذیه از آغوز با کیفیت تا دو روز
4) غذای تازه تمیز و با کیفیت
5) جایگاه خشک و مناسب برای استراحت و بهره مندی از هوای تازه

الف) مرحله تولد تا از شیرگیری

مدیریت گوساله ها در سه ماه اول بسیار مهم است زیرا در این مدت حیوان دوره تولد، ارتباط با محیط مصرف آغوز و شیرخوارگی را تجربه می کند. از طرف دیگر وضعیت فیزیولوژیکی حیوان در این دوره از جنبه های حائز اهمیت می باشد که شامل توانائی جذب مولکول های درشت ایمنوگلوبین در روده، توانائی هضم بالای چربی و ساکارید ها بدون عارضه متابولیسمی، مستعد بودن حیوان به عفونت های روده ای و اسهال و تغییرات معنی دار در شکل، حجم و ترکیب مواد مغذی و عادت یافتن سیستم بدن با آن می باشد.

زایمان گاو و مراقبت از گوساله
در صورت رعایت اصول انتخاب اسپرم و تغذیه مناسب، زایمان طبیعی خواهد بود. نکته اساسی و حیاتی در مورد گوساله در 15 دقیقه اول بعد از تولد است که رفلکس تنفسی باید فعال گردد و گوساله باید خشک شود؛ در صورت زایمان طبیعی و عدم شیوع یون گاو باید خود این گاو با لیس زدن گوساله انجام دهد. گوساله 72- 24 ساعت زمان لازم دارد تا به حد آستانه تنظیم دمائی بدن برسد. تا 6 ساعت اول بعد از زایمان جذب ایمنوگلوبین حداکثر است و در این مدت تا 5 درصد وزن بدن و در روز اول تا 10 - 8 درصد وزن بدن باید آغوز بخورد (به دلیل اهمیت آغوز توصیه شده که درصورت امتناع گوساله با لوله یمری آن را به صورت اجباری خورانده شود) مدت خشکی مادر، کیفیت تغذیه آن از لحاظ سلنیوم ویتامین های A  E و K، سن مادر و میزان ایمن زائی در آن زمان مصرف آغوز توسط گوساله در کیفیت عملکرد آغوز موثر است، میزان ایمنوگلوبین در شیر مادر از 22 تا 50 میلی گرم در میای لیتر متغیر است. مصرف آغوز علاوه بر ایجاد ایمنی غیر فعال (میزان 100 گرم) برای گوساله به دلیل غنی بودن از ویتامین ها، انرژی، پروتئین، عوامل محرک رشد ناشناخته و هورمون ها، باعث بالا رفتن بنیه عمومی گوساله می شود و به عنوان پایه و زیر بنای دام درکل زندگی محسوب می شود. در مورد گوساله های متولد شده از سخت زائی را باید توجه ویژه کرد چون از یک طرف به علت ضعف مادر توانائی لیسیدن ساقط می شود و از طرف دیگر به دلیل تاخیر زایمان تنفس گوساله از مایعات رحمی رفلکس تنفس فعال نمی شود و باید با سر و ته کردن گوساله و خارج کردن مایعات آن را فعال کرد. قطع بند ناف از اعمال حیاتی است که محل قطع و نحوه ضد عفونی آن برای سلامت گوساله مهم است. خوراندن بیش از حد آغوز باعث ناراحتی گوارش و بالطبع آن باعث بروز اسهال و به هم خوردن توازن گوساله می شود.
جایگاه تمیز برای گوساله از موارد تاثیر گذار در سلامت آن است و احتمال ایجاد عفونت را کاهش می دهد. تغذیه آغوز 2 - 1 روز اول طول می کشد بعد از آن تغذیه شیر شروع می شود. با توجه به اینکه قیمت شیر کامل بالاست برای بالا بردن سود می توان تمام یا بخشی از آن را با جانشین شونده مناسب جانشین کرد که به قیمت شیر، قیمت جانشین شونده، ارزش غذائی آن، میزان آغوز و شیرهای دور ریختنی (شیرهای آلوده و غیرقابل استفاده توسط انسان) بستگی دارد. در مورد گوساله های ماده توصیه می شود که در 3 هفته اول از شیر کامل تغذیه کنند زیرا مادران و مولدین آینده گله خواهند بود. شیر اورام پستانی نیز تنها باید به گوساله های نر داد. در صورتی که امکان جداسازی گوساله های ماده از همدیگر و عدم مکیدن پستان های هم وجود داشته باشد مصرف شیر اورام پستان مانعی ندارد. در صورت تغذیه جانشین شونده باید به احتیاجات مواد معدنی، ویتامین ها و ... توجه شود. جیره های استارتر را می توان از هفته دوم به بعد در اختیار گوساله گذاشت. در مورد مصرف علوفه هم اختلاف نظر وجود دارد. از جنبه افزایش حجم پیش معده و تحریک نشخوار و هضم صحیح (زمان ماندگاری) و قیمت خوراک مفید است از طرف دیگر با توجه به غیر فعال بودن شکمبه در ابتدا و عدم هضم فیبر و ایجاد مشکلات، زیر 8 هفته توصیه نمی شود مگر مقدار کمی برگ یونجه با کیفیت که در استارتر گنجانده می شود.
گوساله ها برای استفاده از علوفه و مواد متراکم نیاز به فلور مناسب شکمبه و پرزهای گسترده جهت جذب دارند. غلات با ایجاد اسیدهای چرب فرار بوتیرات و پروپیونات باعث گسترش پرزها و بالا رفتن قابلیت جذب اسیدهای چرب فعال می شوند. ایجاد بوتیرات و پروپیونات در اثر تخمیر مناسب ناشی از فلور میکروبی مناسب ایجاد می شود و این مجموعه هضم و جذب را افزایش داده و در نهایت رشد گوساله را افزایش می دهد.
مصرف آب و در اختیار گذاشتن آب در کنار شیر یا جایگزین شیر باعث افزایش ماده خشک مصرفی می شود. البته ممکن است که گوساله که به طور آزادانه آب در اختیار دارد بیش از مورد نیاز آب مصرف کند و در فرآیند لخته شدن شیر مشکل ایجاد کرده و موجبات اسهال را فراهم کند.
با توجه به قیمت بالای مواد مغذی مصرفی گوساله ها سعی بر این است که گوساله در حد نیاز رشد مناسب تغذیه شود و مصرف بیش از حد آن باعث چاقی می شود و قابل قبول نخواهد بود. زیرا از یک طرف هزینه تمام شده پرورش بالا می رود و از طرف دیگر با توجه به پروسه از شیرگیری امکان از خوراک افتادن و از بین رفتن این هزینه ها بیشتر خواهد بود مضاف بر آن با توجه به هزینه رشد پائین در بعد از شیرگیری به صرفه تر است که حتی المکان به آن دوره موکول شود.
از شیرگیری گوساله ها و تبدیل خوراک مایع به جامد و تغییر کیفیت ماده خوراکی می تواند گوساله ها را با مشکل مواجه کند که باید با سیاست هائی نظیر حذف تدریجی شیر و تامین احتیاجات به طور کامل از مواد خوراکی می توان این استرس را به حداقل رسانید گفته می شود که گوساله زمانی که ۱ درصد وزن بدن، ماده خشک مصرف کند می تواند از شیر گرفته شود که موثر از حجم پیش معده، کیفیت پرزهای آن و فلورمیکروبی آن است.

عوامل موثر بر مرگ و میر گوساله ها
- اسهال
چیزی حدود 7 - 5 درصد گوساله ها تا پایان دوره پرورش تلف می شوند که متاثر از عوامل تغذیه ای، محیط و پاتوژنیک است که رقم قابل توجه و تعیین کننده در اقتصاد گاوداری می باشد. علاوه بر مرگ و میر، هزینه های درمان و باز گرداندن دام به حالت اول نیز هزینه قابل توجه را به خود معطوف می کند. عنوان شده اسهال در سال 1991، 250 میلیون دلار برای صنعت گاو شیری آمریکا هزینه به دنبال داشته است.
بخش عمده ای از مرگ و میر در گوساله ها به علت اسهال رخ می دهد که این اسهال می تواند با منشا تغذیه ای و پاتوژنیک باشد. معمولا عوامل تغذیه به مقدار کمتر باعث کاهش قوام مدفوع نسبت به عوامل پاتوژنیک می شود و قابلیت برگشت به حالت اول در آنها راحت تر است. گوساله های تازه متولد شده در اثر عواملی مانند؛ محیط غیر بهداشتی، مصرف ناکافی آغوز، مصرف آغوز یا شیر نامطلوب یا مصرف بیش از حد مستعد ابتلا به اسهال شونده میزان شیوع پاتوژن های ایجاد کننده اسهال نیز تاثیرقابل توجهی دارد. از گونه های عمومی می توان به باکتری اشریشیا کلای (که در هفته اول منجر به اسهال کشنده می شود) باکتری سالمونلا (از هفته اول تا هفته چهارم عمل می کند) و ویروس هایرتاویروس و کورناویروس (که به ترتیب از هفته اول و دوم، سه روز اول اتفاق می افتند و منجر به اسهال آبکی و کشنده می شوند) اشاره کرد. قبل از شروع اسهال آگاهی هایی نظیر آرام شیر خوردن و بازی کردن با شیر و عدم تمایل به نوشیدن، خوردن و دراز کشیدن به پهلوی راست و کاهش مدفوع از آن جمله می باشند. بعد از بروز اسهال به علت کاهش آب بدن و دفع الکترولیت های ضروری و عدم هضم و جذب کافی مواد خوراکی گوساله به شدت احساس ضعف می کند در مواردی هم عامل عفونی واردخون شده و ایجاد سپتیسمی می کند که مجموع عوامل فوق سبب مرگ دام می شود ممکن است که دام جان سالم به در برد ولی به تجربه ثابت شده که گاوی که از گوسالگی سابقه اسهال داشته نسبت به گاوهای دیگر در ادامه زندگی آسیب پذیرتر بوده است.
ـ اقداماتی که در زمان اسهال باید انجام داد:
1) جدا کردن گوساله آلوده از دیگر گوساله ها
2) جایگزین کردن مایعات با الکترولیت ها جهت بالا بردن قوام مدفوع و تامین نیاز دام
3) مصرف شیر و الکترولیت به صورت یک در میان
4) با کمک دامپزشک عامل را شناسایی کنیم و از بین ببریم

- پنومونی
از موارد دیگر ایجاد کننده مرگ و میر در گوساله ها پنومونی است که همان آلودگی ریه ها است.
گوساله ها با بینی باز نفس می کشند و سرفه می کنند در ادامه تب دار می شوند و از خوردن غذا امتناع می کنند در صورت عدم رسیدگی در مدت 4 - 3 روز تلف می شوند. پنومنی با انتقال اجرام بیماری زا از سایر گوساله ها یا گاو های دیگر منتقل می شود، گوساله های که یک بار مبتلا شده اند دچار حساسیت بیشتر اند و نسبت به اجرام دیگر هم آلوده می شوند. قرار دادن در باکس های مجزا، تهویه و رطوبت مناسب مصرف آنتی بیوتیک زیر نظر دام پزشک و در نهایت تشخیص عامل و فائق آمدن بر آن از اعمال مفید در مدیریت پنومونی می باشد.
ـ روشهای مدیریتی که در کل باعث سلامت گوساله می شوند:
1) واکسینه کردن گاو علیه اشرشیاکلای و ویرو س ها جهت ایجاد و تقویت ایمنیت آغوز
2) اطمینان از سلامت وبهداشت زایمان و تدابیر ویژه در زمان آلودگی به بدن
3) تغذیه از آغوز با کیفیت تا دو روز
4) غذای تازه تمیز و با کیفیت
5) جایگاه خشک و مناسب برای استراحت و بهره مندی از هوای تازه

ب) عوامل موثر بر طول عمر مفید تلیسه ها (از 6 ماه به بعد)

سالانه 35 - 25 درصد گله های شیری حذف می شوند و برای حفظ گله دوشا باید جانشین های آنها از بین تلیسه های موجود درسال قبل انتخاب شوند، پس باید در نظر داشت که هرگونه فعالیت و شدت وضعف مدیریتی در این زمان به طور غیرمستقیم بر عملکرد تولیدی اثر معنی داری خواهد گذاشت. عنوان شده که 20 - 15 درصد هزینه های تولید شیر مربوط به تلیسه های جایگزین است و باید تلاش شود تا حتی الامکان تلیسه های با وضعیت بدنی مناسب، زایش در سن قابل قبول و سلامت دام و تولید گوساله و شیر مناسب در زایش اول و همینطور در زایش های بعدی ایجاد کرد و هر گونه آثار مثبت و منفی در زمان تولید می تواند ناشی از دوران تلیسگی باشد. در استراتژی پرورش تلیسه ها باید آمادگی برای تلقیح در سن 15 - 13 ماهگی شود که دام باید به 60 درصد وزن بلوغ جسمی خود رسیده باشد. ارتفاع از جدوگاه 130cm و دارای امتیاز بدنی 3 باشد. در رابطه با امتیاز بدنی باید سعی شود که گوساله ها از ابتدا چاق نشوند و در حد احتیاج، انرژی و پروتئین مصرف کند. چاقی باعث افزایش حجم چربی بدن و اگر همراه عدم تامین پروتئین مطلوب باشد سبب کوتاهی قد، عدم رشد استخوان لگن و توسعه اندام های تولید مثلی می شود که سن اولین تلقیح را افزایش می دهد (با وجود اینکه وزن بدن به حد مطلوب رسیده ولی این وزن ناشی از ذخائر چربی است.) ازطرف دیگر چربی با نفوذ در غدد پستان ممانعت فضایی برای توسعه مجاری شیری در آنوکاهش تولید پساز زایش می شود. درصورت آبستنی، زایمان با مشکل مواجه می شود و احتمال ناهنجاری پساز زایمان نیز بالا می رود. از طرف دیگر با توجه به هزینه بالای خوراک مصرف و عدم نیاز دام به این مقدار خوراک بار هزینه مضاعف به بدنه پرورش وارد می شود که قابل قبول نیست. تغذیه ناکافی نیز باعث عدم رشد و سلامت کافی و کاهش طول عمر مفید دام می شود. باید با استفاده از جداول استاندارد احتیاجات دام را به بهترین نحو برآورد کرد. از میان مراحل مختلف تغذیه مرحله تلقیح تا زایش یکی از بخش های مهم تغذیه تلیسه هاست که باید در هنگام زایمان با امتیاز بدنی 3/75 - 3/5 داشته باشیم. ازطرف دیگر احتیاجات آبستن در اواخر آن باید منظور شود همچنین تغذیه مناسب قبل از زایش جهت عادت دهی به مصرف میزان مناسب کنسانتره بعد از زایش و همینطور تامین کلسیم و سایر عناصر و ویتامین های ضروری برای تولید آغوز و شیر و سلامت دام لازم است.

عوامل موثر برسلامت تلیسه ها
تلیسه ها به دلیل عدم تولید شیر کمتر با نوسانات متابولیسمی مواجه اند و با یک مدیریت مناسب می توانند به راحتی این دوره را طی کنند؛ این موضوع گاها باعث بی توجهی پرورش دهندگان و با سوءمدیریت هایی که روی آنها انجام می دهند باعث ایجاد مشکلات در آنها می شوند که نتایج آن در زمان تلیسه گی و تولید مواجه پرورش دهندگان خواهد شد از مهمترین موارد بحث جایگاه است که به دلیل مسائل رفتاری و جلوگیری از آسیب دیده گی ها و ارائه مدیریت خوب تغذیه توصیه می شود که این دام ها در گروه های با حداقل اختلاف سنی ممکن دسته بندی شوند.
تمیزی و خشکی بستر تلیسه ها، وجود گل ولای در بستر و چسبیدن آن به بدن گوساله باعث کاهش سرعت رشد و تعویق زمان اولین زایش می شود و دام را به بیماری انگلی مبتلا می کند و از طرف دیگر باعث تخریب فیزیکی و پاتوژنیک اندام های حرکتی و سم ها می شوند.
مشکلات ورم پستان نیز از مسائلی است که از دوران تلیسه گی شروع می شود و در دام های بالغ خود را نشان می دهد که بخش مربوط توضیح داده خواهد شد. از مسائل مهم تاثیر گذار در دوره انجام واکسیناسیون است که طبق پروتوکل های منطقه ای و علمی اجرا می شود داده خواهد شد.

ج) عوامل موثر بر طول عمر مفید گاوهای شیری در مرحله تولید

با پیشرفت صنعت گاوشیری و افزایش پتانسیل تولیدی گاوها حساسیت آن ها هم بالاتر می رود و از جمله آن حساسیت ها نسبت به بعضی متابولیت های سمی است که با توجه به حجم بالای تولید و افزایش متابولیسم بدن ایجاد می شوند. در صورتی که قصوری در بخشی از شرایط استاندارد رخ دهد حیوان از تعادل خارج می شود و باز گرداندن آن به شرایط استاندارد مشکل خواهد بود از سوی دیگر تغییراتی که در مراحل مختلف تولید در سیستم فیزیولوژی حیوان رخ می دهد می تواند زمینه ساز خروج از تعادل متابولیتی باشند. با توجه به کاهش تولید شیر در اواخر آبستنی از احتیاجات دام در این دوره کاسته می شود و حجم خوراک و نوع مواد خوراکی تغییر می کند و اوج آن در دوره خشکی رخ می دهد در این حال سیستم گوارشی و اندام های وابسته با سطح و کیفیت خوراک آدابته می شوند.
زایمان باعث تغییرات معنی دار درسطح متابولیت خون و همین طور اشتهای دام نیز کاهش می یابد و از مقدار مصرفی خوراک کاسته می شود، بخصوص اگر دام بیش از حد چاق شده باشد. در ادامه حیوان آدابته به خوراک کم و تولید رو به افزایش مواجه است که نیاز غذای بالایی را می طلبد، میزان تولید تا 60 روزه گی به اوج خود می رسد در صورتی که مقدار خوراک 80 - 70 روز طول می کشد تا به اوج خود برسد که این تفاوت باعث می شود که حیوان با بالانس منفی انرژی مواجه شود. مجموع این عوامل باعث می شود که اکثر بیماری های متابولیک از زایمان تا یک ماه بعد از آن رخ دهند.
تغییرات دما و کیفیت بستر و سیستم شیر دوشش در تشدید این حساسیت ها سهم بالایی دارند نوع جیره نویسی و تامین احتیاجات حیوان به صورت قابل جذب تامین توازن احتیاجات در خوردن فیبر کافی و گرفتن قدرت انتخاب از گاو از مواردی که در کنترل این ناراحتی ها مفید خواهد بود.
نکته حائز اهمیت وابستگی این ناهنجاری ها به یکدیگر است که ممکن است در گاو در واحد زمان به تعداد زیادی از آنها مبتلا شوند که معمولا ابتلا به یکی از آنها زمینه مبتلا شدن به سایرین را ایجاد می کند.
نکته دیگر این است که تغییرات متابولیتی در بدن به صورت پیوسته است و به یک مرحله که رسید، برای پرورش دهنده قابل رویت می شود و ممکن است درصد بالایی از گله در اندازه گیری متابولیت خون غیر نرمال نشان دهند که بدون نشان دادن عوارض بالینی در میزان تولید صفات تولیدمثلی و لنگش دام ایجاد تغییرات نامطلوب کنند و طول عمر تولیدی مفید حیوان را کاهش دهند.

تاریخ : شنبه 2 اسفند 1393 | 11:16 ب.ظ | نویسنده : مهران رجبی | نظرات

  • بن تن | قالب وبلاگ | دنیای اس ام اس